„Motylki i Mrówki” Pija Lindenbaum

Pija Lindenbaum, wielokrotnie nagradzana szwedzka autorka i ilustratorka, po raz kolejny udowadnia, że literatura dziecięca może być jednocześnie prosta w formie i niezwykle głęboka w treści. „Motylki i Mrówki” to książka, która pozornie opowiada o codziennym życiu dwóch grup dzieci, lecz w rzeczywistości staje się wielowarstwową opowieścią o wolności, podziałach, strachu i odwadze do przekraczania granic.

Akcja rozgrywa się w osobliwym miejscu, gdzie dzieci mieszkają w dwóch oddzielnych domach: Motylki w budynku z czerwonymi okiennicami, a Mrówki, z zielonymi. Już sam wizualny podział sygnalizuje istnienie dwóch światów, lepszego i gorszego. Motylki spędzają czas na przyjemnych aktywnościach, tańczą, malują, skaczą na trampolinie, a Mrówki w tym samym czasie sprzątają, czyszczą kalosze i noszą kamienie. Nad wszystkim czuwa Kierowniczka – postać autorytarna, która decyduje o zasadach, wyznacza granice i wzbudza lęk. Nie bez powodu opiekunka została zobrazowana jako zwierzę, co wzmacnia symboliczny wymiar opowieści i podkreśla instynktowną potrzebę kontroli i posłuszeństwa. Jednocześnie mieszka osobno, na drzewie, co może rodzić pytania dlaczego nie jest częścią wspólnoty dzieci.

Kierowniczka straszy dzieci konsekwencjami wyjścia poza białą linię, którą sama wyznaczyła, a strach staje się skutecznym narzędziem kontroli. Jednak tylko do czasu. Pewnego dnia dzieci zamieniają się rolami – Motylki i Mrówki wymieniają się strojami i obowiązkami oraz zaczynają kwestionować narzucony porządek. Okazuje się, że granice nie są tak groźne, jak im się wydawało, a ustanowione zakazy można zweryfikować.

Lindenbaum jak zawsze w mistrzowski sposób operuje oszczędnym tekstem i sugestywną ilustracją. To książka, którą można czytać na wielu poziomach. Dla najmłodszych będzie zwykłą historią o dziwnym miejscu, w którym nikt nie odbiera dzieci, dla starszych o strachu przed nieznanym i sile wspólnoty czy podziale ról. Dla dorosłych zaś metaforą współczesnego świata, w którym wciąż są obecne podziały społeczne i autorytarne mechanizmy władzy.

Nieoczywiste zakończenie książki pozostawia historię otwartą. To zaproszenie do dalszych domysłów i interpretacji, do zadawania pytań. „Motylki i Mrówki” ujmują prostotą. To książka, która nie daje gotowych odpowiedzi, ale uczy samodzielnego myślenia.